Relacja z obchodów Światowego Dnia Mokradeł 2019

Jerzy B. Parusel | aktualizacja: 18 marzec 2019

Światowy Dzień Mokradeł
2 lutego 2019 r.
Zanikające mokradła w dolinie Ślepiotki
Sprawozdanie ze spaceru przyrodniczego

W dniu 2 lutego 2019 r. Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska zorganizowało spacer przyrodniczy z okazji Światowego Dnia Mokradeł, którego tematem były „Zanikające mokradła w dolinie Ślepiotki”. Celem spaceru było zapoznanie uczestników spaceru z aktualnym stanem hydrologicznym rzeki Ślepiotki oraz wpływem człowieka na ten stan, w kontekście „Tereny podmokłe a zmiany klimatu”.

Spacer odbył się w górnym odcinku Ślepiotki, od granicy rezerwatu przyrody „Ochojec” przy ul. Zakątek w Katowicach do stawu, który nazywa się „Pizamraty”. W ciągu 3 godzin przeszliśmy doliną Ślepiotki około 1 km. W spacerze uczestniczyło 10 miłośników mokradeł z Katowic, Mysłowic, Sosnowca, Siemianowic Śląskich, a nawet z Kęt. 

Slepiotka 2019 07 2 3 fot JerzyParusel 1

Uczestnicy spaceru w dolinie Ślepiotki, fot. Jerzy B. Parusel

DzienMokradel Slepiotka fotMarcinFeige 2019 02 02

Spacer poprowadził dyrektor Centrum, dr Jerzy B. Parusel, fot. Marcin Feige

Ślepiotka to niewielka rzeczka o długości około 8 km, mająca swoje źródła powyżej byłej stacji PKP w Katowicach-Murckach na wysokości około 320 m n.p.m., której koryto położone jest w graniach miasta Katowice. W jej dolinie rozwija się roślinność wodna i od wód zależna, liczne są też gatunki roślin i zwierząt wodnych i od wód zależnych. Tylko w obrębie rezerwatu przyrody „Ochojec” stwierdzono w roku 2008 występowanie 25 zbiorowisk roślinnych wodnych i od wód zależnych, w tym 21 zbiorowisk nieleśnych, 1 zaroślowe i 3 leśne. Zbiorowiska te stanowią połowę liczby zbiorowisk występujących w tym obszarze chronionym. Pod względem powierzchniowym dominowały zbiorowiska szuwarowe ze skrzypem bagiennym, sitowiem leśnym i pałką szerokolistną oraz łęg jesionowo-olszowy i bagienny bór trzcinnikowy. Niezwykle cenne były niewielkie płaty zbiorowisk roślinności wodnej i ziemnowodnej oraz torfowiskowej. Spośród nich, aż 16 zbiorowisk jest identyfikatorem siedlisk przyrodniczych chronionych Dyrektywą Siedliskową. Wśród roślin należy wymienić pływacza zwyczajnego (chroniony), wywłócznika kłosowego, rdestnice alpejską, drobną i pływającą, żabiścieka pływającego, sita drobnego oraz 7 gatunków torfowców (w tym chronione). Wśród zwierząt stwierdzono 31 gatunków ważek, 36 gatunków chrząszczy wodnych, 5 gatunków mięczaków wodnych, 12 gatunków płazów (wszystkie chronione). 

Od roku 2013 Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska monitoruje stan hydrologiczny Ślepiotki w związku z przeprowadzonym przez Nadleśnictwo Katowice remontem urządzenia piętrząco-spustowego na stawie „Pizamraty”. Działania interwencyjne Centrum wykazały, że Nadleśnictwo piętrzyło i retencjonowało wody Ślepiotki bez wymaganego prawem pozwolenia wodnoprawnego. Takie pozwolenie zostało wydane przez Prezydenta Miasta Katowice dopiero decyzją Nr 49/Ś/15 w dniu 17 sierpnia 2015 r. W decyzji tej określono wykonanie w okresie 3 lat remontu urządzenia piętrząco-spustowego oraz zachowanie przepływu nienaruszalnego o wielkości 0,006 m3/s (6 l/s). Do dnia 31 sierpnia 2018 r. Nadleśnictwo Katowice nie przystąpiło do wykonania zaleconego remontu urządzenia piętrząco-spustowego, więc od dnia 1 września 2018 r. Nadleśnictwo piętrzy i retencjonuje wody Ślepiotki za pomocą nielegalnego urządzenia piętrząco-spustowego, gdyż wydane pozwolenie wodnoprawne utraciło w tej części swoją moc. W terminie do 31 sierpnia 2018 r. Nadleśnictwo nie zainstalowało także urządzenia do pomiaru przepływu nienaruszalnego, a więc nie wykonało także Zarządzenia Pokontrolnego Nr 6/2017 z dnia 20. 10. 2017 r. (znak: NK-091/330/17/19320) Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Gliwicach. Z chwilą wydania pozwolenia wodnoprawnego, Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego wnosiło wielokrotnie do RZGW zastrzeżenia dotyczące niezachowania przez Nadleśnictwo wielkości przepływu nienaruszalnego. W związku z brakiem właściwej reakcji RZGW na fakt nieprzestrzegania zapisów pozwolenia wodnoprawnego, Centrum przystąpiło do pomiarów przepływu wody w Ślepiotce co 2 tygodnie: od 4 marca 2017 r. metodą pływakową w 5 punktach, a od 14 kwietnia 2018 r. dodatkowo metodą bezpośrednią naczynia podstawionego w 2 punktach: powyżej i poniżej stawu „Pizamraty”. Wyniki tych pomiarów obrazują zamieszczone w tym sprawozdaniu wykresy, które jednoznacznie wskazują, że Nadleśnictwo Katowice nie zachowuje ustalonego przepływu nienaruszalnego.

Slepiotka wykres 1

Rycina 1. Wyniki pomiaru przepływu wody w Ślepiotce mierzonego metodą pływakową w okresie od 4 marca 2017 r. do 3 lutego 2019 r. Punkty pomiarowe: 1 – północna granica rezerwatu przyrody „Ochojec”, 4 – południowa granica rezerwatu przyrody „Ochojec”, 5 – poniżej stawu „Pizamraty”. Qnn – przepływ nienaruszalny (0,006 m3/s).

Slepiotka wykres 2

Rycina 2. Wyniki pomiaru przepływu wody w Ślepiotce mierzonego metodą bezpośrednią naczynia podstawionego w okresie od 14 kwietnia 2018 r. do 3 lutego 2019 r. Punkty pomiarowe: 1 – powyżej stawu „Pizamraty”, 2 – poniżej stawu „Pizamraty”. Qnn – przepływ nienaruszalny (0,006 m3/s).

Pojawiająca się w korycie Ślepiotki w większej ilości woda w okresie jesienno-zimowo-wiosennych opadów i roztopów jest biologicznie niedostępna dla gatunków roślin i zwierząt wodnych, a jej brak w sezonie letnim uniemożliwia im w ogóle rozwój. W granicach rezerwatu przyrody „Ochojec” Ślepiotka stała się ciekiem okresowym, którego koryto napełnia się krótkotrwale tylko podczas silnych opadów deszczu. Powoduje to nieodwracalne zmiany w różnorodności gatunkowej i ekosystemowej tego chronionego obszaru (zob. załączone zdjęcia). Nadleśnictwo Katowice nie tylko narusza prawo wodne, ale dalsze tolerowanie prowadzonej przez nie – a raczej nieprowadzonej – gospodarki wodami Ślepiotki zagraża celom środowiskowym dla wód powierzchniowych oraz obszarów chronionych zawartych w Planie gospodarowania wodami na obszarze dorzecza Odry z roku 2011 (M. P. Nr 40, poz. 451) oraz w jego aktualizacji z roku 2016 (Dz. U. z dnia 6 grudnia 2016 r., poz. 1967).

Zlewnia Ślepiotki jest zlewnią górniczą, w której naturalny reżim hydrologiczny uległ antropogenicznym przekształceniom. Przekształcenia te przyczyniają się do zubożenia zasobów wód podziemnych i zmniejszenia wielkości spływu powierzchniowego. Dlatego gospodarowanie wodami tego cieku wymaga szczególnej odpowiedzialności.    

Piśmiennictwo:
Parusel J. B. (red.) 2009. Rezerwat przyrody „Ochojec” w Katowicach (Górny Śląsk). Monografia naukowo-dydaktyczna. Centrum Dziedzictwa Przyrody Górnego Śląska, Katowice, ss. 592.                

Ślepiotka w Światowym Dniu Mokradeł '2019
fot. Jerzy B. Parusel

Slepiotka 2019 07 2 3 fot JerzyParusel 2

Slepiotka 2019 07 2 3 fot JerzyParusel 3

Slepiotka 2019 07 2 3 fot JerzyParusel 4

Slepiotka 2019 07 2 3 fot JerzyParusel 5

Slepiotka 2019 07 2 3 fot JerzyParusel 7

Slepiotka 2019 07 2 3 fot JerzyParusel 8

Slepiotka 2019 07 2 3 fot JerzyParusel 6

Łata pomiarowa na mnichu spustowym stawu „Pizamraty”. Poziom wody znacznie poniżej normalnego poziomu piętrzenia (NPP)

Zdjęcia Doliny Ślepiotki wykonane 1 lipca (z lewej) i 16 października (z prawej) 2018 r.
w punktach pomiarów hydrologicznych
fot. Jerzy B. Parusel
Slepiotka 2018 07 01 fot JerzyParusel 1 Slepiotka 2018 10 16 fot JerzyParusel 1
 Slepiotka 2018 07 01 fot JerzyParusel 3
 Slepiotka 2018 10 16 fot JerzyParusel 3

 Slepiotka 2018 07 01 fot JerzyParusel pion 4
 Slepiotka 2018 10 16 fot JerzyParusel 4
 Slepiotka 2018 07 01 fot JerzyParusel pion 5
 Slepiotka 2018 10 16 fot JerzyParusel 5
Slepiotka 2018 07 01 fot JerzyParusel 6
Slepiotka 2018 10 16 fot JerzyParusel 6

Podziel się ze społecznością

×